Ordynacja podatkowa.

Ordynacja podatkowa jest zbiorem przepisów prawnych zajmujących się regulowaniem ogólnego prawa podatkowego. Zawarte w niej przepisy stosuje się do:
- podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe,
- opłaty skarbowej oraz opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych,
- spraw z zakresu prawa podatkowego innych niż wymienione wyżej, należących do właściwości organów podatkowych.
Artykuł 1 Ordynacji podatkowej wyjaśnia, że w ustawie tej zawarto liczne unormowania dotyczące:
- zobowiązań podatkowych czyli konieczności opłacania podatków,
- informacji podatkowych takich jak objaśnienia podatków,
- postępowania podatkowego czyli sposobów egzekwowania podatków,
- kontroli podatkowej i czynności sprawdzających,
- tajemnicy skarbowej.
Artykuły od 4 do 9 Ordynacji definiują pojęcia:
- obowiązek podatkowy – wynika bezpośrednio z ustaw podatkowych i jest obowiązkiem poniesienia przymusowych świadczeń pieniężnych (podatki) w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach (na przykład uzyskanie dochodu),
- zobowiązanie podatkowe – wynika z obowiązku podatkowego i obliguje podatnika do zapłacenia podatku w określonych przez ustawę podatkową: wysokości, czasie i miejscu,
- podatek – jest obowiązkowym i bezzwrotnym, wynikającym z ustawy podatkowej, świadczeniem na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu czy gminy,
- podatnik – osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca obowiązkowi podatkowemu,
- płatnik – osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, zobowiązana do obliczenia i pobrania od podatnika podatku oraz wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu,
- inkasent – osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, zobowiązana do pobrania od podatnika podatku oraz wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.

Rola sądów w stanowieniu prawa podatkowego.

Bardzo duży wpływ na stanowienie i wygląd prawa podatkowego mają sądy, a w szczególności Trybunał Konstytucyjny. Trybunał może orzekać o zgodności ustaw, umów międzynarodowych, przepisów z Konstytucją oraz rozstrzyga skargi konstytucyjne, także te dotyczące prawa podatkowego. Taki wniosek może złożyć: Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich jak również każdy sąd o ile pomoże to w rozstrzygnięciu sprawy, która się przed tym sądem toczy. Postanowienia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, co oznacza, że jego decyzje mogą w szczególnych przypadkach stanowić uzupełnienie Konstytucji. Jednak głównym sądem odpowiedzialnym za rozstrzyganie niejasności prawa podatkowego jest Naczelny Sąd Administracyjny. Ponieważ częste zmiany tego prawa czynią je nieczytelnym, sąd ten może poprawić jego logikę tym samym ułatwiając podatnikom interpretację przepisów podatkowych.
Jak wspomniałem Naczelny Sąd Administracyjny może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem dotyczącym zgodności danego aktu normatywnego z przepisami zawartymi w Konstytucji, umowach ratyfikowanych czy międzynarodowych, lub z ustawą. Wówczas Trybunał podczas swojego posiedzenia rozstrzyga wymieniony problem i kiedy dojdzie do porozumienia wysyła odpowiedź do NSA. Trwa to jednak dość długo co ma negatywny wpływ na funkcjonowanie sądu. Dlatego w ustawie to normującej widnieje słowo „może”. Oznacza ono dokładnie tyle, że Naczelny Sąd Administracyjny może, ale nie musi zwracać się z zapytaniem do Trybunału jeśli jest pewien co do niezgodności aktu z ustawą lub innymi przepisami. Znacznie przyspiesza to działanie całego systemu oraz poprawia sprawność załatwianie spraw. Jak już również wspominałem, sądy te mają bardzo duże znaczenie gdyż sprawują pieczę nad prawidłowością i przejrzystością prawa.

Źródła prawa podatkowego.

Prawo podatkowe jest bardzo rozbudowane, dlatego nie będę w stanie wymienić i opisać wszystkich przepisów oraz ustaw, ale postaram się przybliżyć najważniejsze z nich oraz ogólnie je opisać. W artykule 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej widnieje zapis: „Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie”. W artykule 217 Konstytucji znajdziemy regulacje dotyczące prawnych podstaw nakładania podatków, jasno określa on także podmiot i przedmiot opodatkowania  oraz reguluje wysokość stawek poszczególnych podatków. Artykuł ten opisuje i warunkuje możliwość stosowania ulg podatkowych oraz wyszczególnia przypadki, w których może nastąpić zwolnienie z podatku. Ustanowienie i nałożenie na obywateli nowego zobowiązania podatkowego może zostać przeprowadzone tylko i wyłącznie w drodze ustawy.

Źródła prawa podatkowego dzielą się na:

- ustawy podatkowe, które jasno precyzują na jakich zasadach i po spełnieniu jakich warunków mogą być nakładane obowiązki podatkowe oraz określają konstrukcję poszczególnych podatków,

- międzynarodowe umowy podatkowe, które za źródła prawa mogą zostać uznane dopiero po ratyfikacji i wszechstronnym ogłoszeniu, pozycja ta regulowana jest w artykułach od 88 do 91 Konstytucji. Umowa międzynarodowa ma moc większą niż ustawy danego państwa i zazwyczaj ma za zadanie zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu,

- rozporządzenia wydawane są przez organy właściwe wyznaczone w Konstytucji i przez nią upoważnione. Upoważnienie konstytucyjne musi zawierać precyzyjnie określony organ właściwy do wydania rozporządzenia oraz sprecyzowanie jakie konkretnie sprawy mogą zostać w ten sposób uregulowane. Istnieje jednak zastrzeżenie mówiące, że ten organ upoważniony przez Konstytucję nie może przekazywać swojego upoważnienie oraz kompetencji z tym związanych innemu organowi. W ten sposób ograniczona została liczba podmiotów tworzących prawo. Rozporządzenia takie zachowują swoją moc w zasięgu działania wydającego je organu, np.: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa.

Klasyczne zasady podatkowe.

Zajmując się projektowaniem lub analizą obciążeń podatkowych powinno się poszukiwać i wzorować na pewnych ogólnie zaakceptowanych zasadach, które ponieważ już są dokładnie poznane i sprawdzone pozwolą na uniknięcie wielu niepotrzebnych błędów. Nad tymi zasadami od dawna prowadzone są spory i dyskusje wśród ekonomistów, prawników i przedsiębiorców. Już w starożytności opracowano pewne zasady, które z biegiem czasu były coraz szerzej omawiane i udoskonalane. Jednak zwarty system zasad podatkowych zaczął powstawać równocześnie z rozpoczęciem się gwałtownego rozwoju gospodarki ponieważ wcześniej państwo nie zwracało należytej uwagi na interesy jednostki.

Jak mawiał J.B. Sayem: „nie ma dobrych podatków, są tylko mniej lub bardziej złe.” Z założenia tego wynika, że będą one tym mniej złe im bardziej będą przestrzegały klasycznych zasad podatkowych. Wśród nich należy wymienić:

- pewność,

- dogodność,

- taniość,

- unikanie fiskalizmu i ochrona źródeł podatkowych,

- równomierność/sprawiedliwość opodatkowania,

- „moralność” podatku.

Wszystkie z tych sześciu podstawowych zasad formułowania podatków są sobie równe i żadna nie powinna być stawiana ponad inne. Stosowanie się do nich ma fundamentalne znaczenie jeśli chodzi o prowadzenie uczciwej i stosunkowo najmniej obciążającej polityki podatkowej.

Według tych zasad można określić jak powinny być formułowane podatki. Zasad pewności mówi, że podatnik powinien dokładnie wiedzieć jaki podatek ma zapłacić, w jakim terminie powinien to zrobić oraz w jakiej formie. Niestety w wielu krajach zasada ta nie jest przestrzegana co naraża podatnika na wolę urzędników skarbowych oraz ma bardzo korupcjogenne działanie. Dogodność podatków także ma fundamentalne znaczenie ponieważ powinny być one płacone w takim terminie, który jest najbardziej dogodny dla podatnika. Istnieje wówczas największe prawdopodobieństwo, że podatnik będzie dysponował środkami pieniężnymi na uregulowanie podatku. Najdogodniejszym podatkiem jest podatek pośredni ponieważ płacimy go w niewielkich ilościach robiąc zakupy.