Klasyczne zasady podatkowe.

Zajmując się projektowaniem lub analizą obciążeń podatkowych powinno się poszukiwać i wzorować na pewnych ogólnie zaakceptowanych zasadach, które ponieważ już są dokładnie poznane i sprawdzone pozwolą na uniknięcie wielu niepotrzebnych błędów. Nad tymi zasadami od dawna prowadzone są spory i dyskusje wśród ekonomistów, prawników i przedsiębiorców. Już w starożytności opracowano pewne zasady, które z biegiem czasu były coraz szerzej omawiane i udoskonalane. Jednak zwarty system zasad podatkowych zaczął powstawać równocześnie z rozpoczęciem się gwałtownego rozwoju gospodarki ponieważ wcześniej państwo nie zwracało należytej uwagi na interesy jednostki.

Jak mawiał J.B. Sayem: „nie ma dobrych podatków, są tylko mniej lub bardziej złe.” Z założenia tego wynika, że będą one tym mniej złe im bardziej będą przestrzegały klasycznych zasad podatkowych. Wśród nich należy wymienić:

- pewność,

- dogodność,

- taniość,

- unikanie fiskalizmu i ochrona źródeł podatkowych,

- równomierność/sprawiedliwość opodatkowania,

- „moralność” podatku.

Wszystkie z tych sześciu podstawowych zasad formułowania podatków są sobie równe i żadna nie powinna być stawiana ponad inne. Stosowanie się do nich ma fundamentalne znaczenie jeśli chodzi o prowadzenie uczciwej i stosunkowo najmniej obciążającej polityki podatkowej.

Według tych zasad można określić jak powinny być formułowane podatki. Zasad pewności mówi, że podatnik powinien dokładnie wiedzieć jaki podatek ma zapłacić, w jakim terminie powinien to zrobić oraz w jakiej formie. Niestety w wielu krajach zasada ta nie jest przestrzegana co naraża podatnika na wolę urzędników skarbowych oraz ma bardzo korupcjogenne działanie. Dogodność podatków także ma fundamentalne znaczenie ponieważ powinny być one płacone w takim terminie, który jest najbardziej dogodny dla podatnika. Istnieje wówczas największe prawdopodobieństwo, że podatnik będzie dysponował środkami pieniężnymi na uregulowanie podatku. Najdogodniejszym podatkiem jest podatek pośredni ponieważ płacimy go w niewielkich ilościach robiąc zakupy.

Pojęcie systemu podatkowego.

Podatki nie mogą być traktowane jako osobne instytucje fiskalne. Każdy z nich pełni ważną rolę w całym systemie podatkowym, który jest częścią systemu podatkowego państwa. Pojęcie to jest różnie rozumiane w zależności od literatury. Przede wszystkim wciąż niejasne jest czy systemem podatkowym możemy określać każdy zbiór istniejących w danym czasie w państwie podatków, czy też możemy o nim mówić dopiero wówczas gdy istniejące podatki podporządkowane są jakiejś idei oraz stanowią uporządkowaną, jednolitą całość. Pierwsze określenie to tak zwany historyczny system podatkowy, natomiast ten drugi określany jest mianem racjonalnego.

Wydaje się, że powinno się podatki określać według tego pierwszego systemu jako ogól podatków pobieranych w danym państwie. Ale jeśli traktować je jako układ wzajemnie powiązanych elementów to należy do definicji włączyć łączący wszystko aparat skarbowy wraz ze zbiorem zasad funkcjonowania systemu podatkowego. Teoretycznie ustawodawca może dowolnie kształtować system podatkowy przy pomocy przepisów ale w praktyce jest to ograniczane przez panujące na rynku warunki administracyjne, ekonomiczne i polityczne oraz tradycje historyczne.

Tradycje historyczne wywołują sporą bezwładność jeśli chodzi o zmiany podatkowe, a wynika ona przede wszystkim z:

- przywiązania ludzi do już istniejącego stanu podatkowego i ich obawy do zmian, głównie w obawie o pogorszenie stanu ekonomicznego podatników, wolą oni powiększenie starych podatków aniżeli wprowadzenie nowych,

- faktu, że stare podatki w miarę możliwości zostały już przerzucone lub wypracowano metody ich obniżania, a wobec nowych podatnicy mają mniejsze doświadczenie,

- oporu administracji skarbowej, który objawia się niechęcią do zmian i uczenia się nowych rzeczy oraz z faktu, że stary system jest już dokładnie poznany i funkcjonuje sprawnie, a uzyskanie takiego stanu jeśli chodzi o nowe rozwiązania wymaga wiele czasu.

System podatkowy powinien być zatem pojmowany jako całość i tak też najsprawniej funkcjonuje oraz łatwiej jest zrozumieć jego działanie patrząc nań globalnie.

Klasyfikacja podatków 1.

Kolejnym ważnym zagadnieniem, którego nie można pominąć jeśli chcemy wyczerpująco przedstawić czym jest podatek jest klasyfikacja podatków. W tym artykule przedstawię to zagadnienie w odniesieniu do przedmiotu opodatkowania oraz faz tworzenia i podziału dochodów.

Przedmiot opodatkowania dopuszcza następujący podział na podatki:

- przychodowe,

- dochodowe,

- majątkowe,

- konsumpcyjne.

Podatki przychodowe pobierane są od przychodów (obrotów) osiąganych przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą i zazwyczaj nie są związane z kosztami jakie podatnik poniósł na uzyskanie tego przychodu. Podatki przychodowe są stosunkowo prosto skonstruowane i łatwe w obliczaniu i poborze. W Polsce najlepszym przykładem są tak zwane podatki zryczałtowane.

Natomiast w przypadku podatków dochodowych podstawę stanowi rzeczywisty dochód osiągnięty przez podatnika. Uzyskanie takiego dochodu następuje poprzez odjęcie od całości przychodów kosztów ich uzyskania. Niestety o ile ten podatek jest najpopularniejszy to obliczenie jego podstawy jest skomplikowane ponieważ należy precyzyjnie określić źródła przychodów oraz jakie kwoty mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu. Wymaga on wiec bardzo sprawnego aparatu podatkowego oraz rozbudowanych przepisów.

Podatki majątkowe naliczane są od majątku podatnika i można je podzielić na dwa typy: podatki uszczuplające majątek, czyli naliczane od jego wartości i pobierane jako jej część oraz podatki nieuszczuplające majątku czyli pobierane od przychodów jakie ten majątek przynosi podatnikowi.

Podatki konsumpcyjne to zaraz po dochodowych najbardziej znaczące fiskalnie podatki. Naliczane są jako dochód wydatkowany i zawarte są w cenach towarów i usług (VAT, akcyza)

Teraz podział ze względu na fazy tworzenia i podziału dochodów. Według tego kryterium wyróżnia się następujące podatki:

- na rynku towarów lub czynników produkcji,

- na rynku nabywców i sprzedawców dóbr i usług,

- od gospodarstw domowych i przedsiębiorstw,

- od osiągania lub przeznaczenia dochodu.

Problem podwójnego opodatkowania.

Problem podwójnego opodatkowania polega na tym, że ten sam dochód lub majątek należący do jednego podatnika jest opodatkowywany dwukrotnie. Może to mieć charakter krajowy lub międzynarodowy. Z podwójnym opodatkowaniem w tym samym kraju mamy do czynienia kiedy na przykład osoba prawna po opodatkowaniu swojego dochodu rozdziela go między akcjonariuszy, a ci także muszą zapłacić podatek dochodowy. W sytuacji kiedy podatnik wypracował dochód w innym kraju i dodatkowo występuje kolizja przepisów podatkowych pomiędzy tymi państwami, wówczas mamy także do czynienia z tym zagadnieniem. Dzieje się tak ponieważ podatnik spełnia wymogi dotyczące obowiązku podatkowego w obu tych państwach i co za tym idzie musi zapłacić podatek od tych samych dochodów w każdym z nich.
Przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że każde państwo opodatkowuje dochody jeśli podatnik przebywa czasowo na jego terytorium lub tu zamieszkuje. Z drugiej strony podatek należny jest niezależnie od tego gdzie znajduje się źródło dochodów.
Problem ten dotyczy zarówno przedsiębiorców i osób fizycznych, jak również samych państw gdzie zjawisko to występuje. Dla przedsiębiorców stanowi to podwyższenie kosztów prowadzenia działalności, a w danym kraju ogranicza swobodę przepływu kapitału. Jest to więc zjawisko bardzo niekorzystne.
Podwójne opodatkowanie dotyczy najczęściej podatków od dochodów. Państwa starają się ograniczać to zjawisko na przykład poprzez wprowadzanie odpowiednich przepisów, które nakładają obowiązek podatkowy tylko na zamieszkałych na terytorium kraju, natomiast zwalnia z tego obowiązku zagranicznych rezydentów. Inne państwa stosują zasadę zamieszkania czyli opodatkowanie jest zależne od miejsca zameldowania.
Większość państw jednak rozwiązuje ten problem w inny sposób. Podpisywane są umowy międzynarodowe zapobiegające podwójnemu opodatkowaniu tych samych dochodów. Zawierane są umowy na podstawie, których jedna ze stron zrzeka się pobierania podatku, lub takie, które uwzględniają wszelkie różnice w przepisach podatkowych.