Źródła prawa podatkowego.

Prawo podatkowe jest bardzo rozbudowane, dlatego nie będę w stanie wymienić i opisać wszystkich przepisów oraz ustaw, ale postaram się przybliżyć najważniejsze z nich oraz ogólnie je opisać. W artykule 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej widnieje zapis: „Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie”. W artykule 217 Konstytucji znajdziemy regulacje dotyczące prawnych podstaw nakładania podatków, jasno określa on także podmiot i przedmiot opodatkowania  oraz reguluje wysokość stawek poszczególnych podatków. Artykuł ten opisuje i warunkuje możliwość stosowania ulg podatkowych oraz wyszczególnia przypadki, w których może nastąpić zwolnienie z podatku. Ustanowienie i nałożenie na obywateli nowego zobowiązania podatkowego może zostać przeprowadzone tylko i wyłącznie w drodze ustawy.

Źródła prawa podatkowego dzielą się na:

- ustawy podatkowe, które jasno precyzują na jakich zasadach i po spełnieniu jakich warunków mogą być nakładane obowiązki podatkowe oraz określają konstrukcję poszczególnych podatków,

- międzynarodowe umowy podatkowe, które za źródła prawa mogą zostać uznane dopiero po ratyfikacji i wszechstronnym ogłoszeniu, pozycja ta regulowana jest w artykułach od 88 do 91 Konstytucji. Umowa międzynarodowa ma moc większą niż ustawy danego państwa i zazwyczaj ma za zadanie zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu,

- rozporządzenia wydawane są przez organy właściwe wyznaczone w Konstytucji i przez nią upoważnione. Upoważnienie konstytucyjne musi zawierać precyzyjnie określony organ właściwy do wydania rozporządzenia oraz sprecyzowanie jakie konkretnie sprawy mogą zostać w ten sposób uregulowane. Istnieje jednak zastrzeżenie mówiące, że ten organ upoważniony przez Konstytucję nie może przekazywać swojego upoważnienie oraz kompetencji z tym związanych innemu organowi. W ten sposób ograniczona została liczba podmiotów tworzących prawo. Rozporządzenia takie zachowują swoją moc w zasięgu działania wydającego je organu, np.: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa.

Podatek od czynności cywilno prawnych.

Podatek od czynności cywilnoprawnych został wyłączony z zakresu podatków skarbowych. Jest on stosowany do regulowania tak zwanych niezawodowych czynności cywilnoprawnych, które nie są bezpośrednio związane z opłatami urzędowymi. Wynika z tego, że w tym przypadku przedmiotem opodatkowania nie są wszystkie czynności cywilnoprawne ale jedynie te konkretnie wymienione w ustawie podatkowej, czyli:

- umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,

- umowy pożyczki,

- umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowywanego długów i ciężarów darczyńcy,

- umowy dożywocia oraz ustanowienia odpłatnej renty,

- umowy o podział spadku oraz umowy o zmienienie współwłasności – w  części dotyczącej spłat lub dopłat,

- umowy majątkowe małżeńskie,

- ustanowienie hipoteki,

- ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,

- umowy depozytu nieprawidłowego,

- umowy spółki (akty założycielskie),

- zmiany wyżej wymienionych umów,

- orzeczenia sądów i ugody, jeżeli wywołują takie same skutki prawne jak wyżej wymienione czynności.

Podatnikiem w tym przypadku jest każda osoba fizyczna, prawna oraz organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, która jest stroną w czynności cywilnoprawnej. Płatnikami są notariusze, jeżeli został sporządzony akt notarialny lub nabywcy rzeczy lub praw majątkowych będący stroną umowy. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli na przykład podpisania umowy kupna – sprzedaży. Także w przypadku podniesienia kapitału spółki cywilnoprawnej, uprawomocnienia się wyroku lub doręczenia wniosku o orzeczeniu, kiedy jedna ze stron powała się przed organami podatkowymi, a podatnik nie złożył w terminie 5 lat od końca roku w którym upłynął termin płatności podatku. Jeśli chodzi o podstawę opodatkowania oraz stawki jakie należy zapłacić to są one ustalane indywidualnie dla każdej czynności cywilnoprawnej. Ustalona stawka nie może jednak przekraczać 2% w przypadku stawki procentowej, a 38 zł w przypadku stawki kwotowej.

Odpowiedzialność karna za wykroczenia i przestępstwa skarbowe.

Wszelkie wykroczenia i złamania zapisów ujętych w ustawie o podatkach podlega karze zgodnie z kodeksem karnym skarbowym. Kodeks ten jest spójny z kodeksem karnym i uznaje sądy za odpowiedzialne za egzekwowanie jego zapisów. Kodeks karny skarbowy obejmuje wykroczenia i naruszenia w zakresie prawa podatkowego, celnego dewizowego oraz gier liczbowych.
We wszystkich sprawach z tym związanych orzekają sądy rejonowe bądź wojskowe. Za przestępstwa skarbowe uznawane są czyny przeciw kodeksowi karnemu skarbowemu zagrożone karą grzywny w wymiarze dziennym, lub karą pozbawienia wolności. Wykroczeniem skarbowym natomiast jest określany także czyn przeciw kodeksowi ale podlegający jedynie karze grzywny, przy czym kwota uszczuplająca wpływy do budżetu państwa nie może przekroczyć pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia w momencie popełnienia wykroczenia. Może to być także inny czyn o ile kodeks tak stanowi. Ukaranie za takie czyny jest jednak uwarunkowane koniecznością udowodnienia popełnienia wykroczenia lub przestępstwa. Z zasady wykroczenia skarbowe są popełniane umyślnie czyli podatnik wie, że istnieje taka możliwość i z niej korzysta. Istnieje tak zwana instytucja żalu, która przewiduje zwolnienie osoby winnej popełnienia wykroczenia lub przestępstwa skarbowego o ile ta po popełnieniu takiego czynu dobrowolnie zgłosi się do organów ścigania i ujawni okoliczności wystąpienia tego zdarzenia i ujawni współwinnych.
Kodeks karny skarbowy przewiduje jako kary możliwość dobrowolnego poddania się karze, pozbawienie praw publicznych, zakaz wykonywania określonej działalności, a także podanie wyroku do wiadomości publicznej. Dochodzenia w sprawach wykroczeń skarbowych prowadzą urzędy skarbowe, inspektorzy kontroli skarbowej, urzędy celne oraz celnicy. Wszystkie te instytucje pełnią jednocześnie rolę oskarżycieli. Przyspieszonym sposobem nakładania kar na przestępców skarbowych, o ile ich czyn nie jest wysokiej szkodliwości, jest stosowanie mandatów karnych. Rozstrzygane one są przez uprawnionych pracowników urzędów co zmniejsza obciążenia budżetu z tego tytułu.

Klasyczne zasady podatkowe.

Zajmując się projektowaniem lub analizą obciążeń podatkowych powinno się poszukiwać i wzorować na pewnych ogólnie zaakceptowanych zasadach, które ponieważ już są dokładnie poznane i sprawdzone pozwolą na uniknięcie wielu niepotrzebnych błędów. Nad tymi zasadami od dawna prowadzone są spory i dyskusje wśród ekonomistów, prawników i przedsiębiorców. Już w starożytności opracowano pewne zasady, które z biegiem czasu były coraz szerzej omawiane i udoskonalane. Jednak zwarty system zasad podatkowych zaczął powstawać równocześnie z rozpoczęciem się gwałtownego rozwoju gospodarki ponieważ wcześniej państwo nie zwracało należytej uwagi na interesy jednostki.

Jak mawiał J.B. Sayem: “nie ma dobrych podatków, są tylko mniej lub bardziej złe.” Z założenia tego wynika, że będą one tym mniej złe im bardziej będą przestrzegały klasycznych zasad podatkowych. Wśród nich należy wymienić:

- pewność,

- dogodność,

- taniość,

- unikanie fiskalizmu i ochrona źródeł podatkowych,

- równomierność/sprawiedliwość opodatkowania,

- “moralność” podatku.

Wszystkie z tych sześciu podstawowych zasad formułowania podatków są sobie równe i żadna nie powinna być stawiana ponad inne. Stosowanie się do nich ma fundamentalne znaczenie jeśli chodzi o prowadzenie uczciwej i stosunkowo najmniej obciążającej polityki podatkowej.

Według tych zasad można określić jak powinny być formułowane podatki. Zasad pewności mówi, że podatnik powinien dokładnie wiedzieć jaki podatek ma zapłacić, w jakim terminie powinien to zrobić oraz w jakiej formie. Niestety w wielu krajach zasada ta nie jest przestrzegana co naraża podatnika na wolę urzędników skarbowych oraz ma bardzo korupcjogenne działanie. Dogodność podatków także ma fundamentalne znaczenie ponieważ powinny być one płacone w takim terminie, który jest najbardziej dogodny dla podatnika. Istnieje wówczas największe prawdopodobieństwo, że podatnik będzie dysponował środkami pieniężnymi na uregulowanie podatku. Najdogodniejszym podatkiem jest podatek pośredni ponieważ płacimy go w niewielkich ilościach robiąc zakupy.

Problem podwójnego opodatkowania.

Problem podwójnego opodatkowania polega na tym, że ten sam dochód lub majątek należący do jednego podatnika jest opodatkowywany dwukrotnie. Może to mieć charakter krajowy lub międzynarodowy. Z podwójnym opodatkowaniem w tym samym kraju mamy do czynienia kiedy na przykład osoba prawna po opodatkowaniu swojego dochodu rozdziela go między akcjonariuszy, a ci także muszą zapłacić podatek dochodowy. W sytuacji kiedy podatnik wypracował dochód w innym kraju i dodatkowo występuje kolizja przepisów podatkowych pomiędzy tymi państwami, wówczas mamy także do czynienia z tym zagadnieniem. Dzieje się tak ponieważ podatnik spełnia wymogi dotyczące obowiązku podatkowego w obu tych państwach i co za tym idzie musi zapłacić podatek od tych samych dochodów w każdym z nich.
Przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że każde państwo opodatkowuje dochody jeśli podatnik przebywa czasowo na jego terytorium lub tu zamieszkuje. Z drugiej strony podatek należny jest niezależnie od tego gdzie znajduje się źródło dochodów.
Problem ten dotyczy zarówno przedsiębiorców i osób fizycznych, jak również samych państw gdzie zjawisko to występuje. Dla przedsiębiorców stanowi to podwyższenie kosztów prowadzenia działalności, a w danym kraju ogranicza swobodę przepływu kapitału. Jest to więc zjawisko bardzo niekorzystne.
Podwójne opodatkowanie dotyczy najczęściej podatków od dochodów. Państwa starają się ograniczać to zjawisko na przykład poprzez wprowadzanie odpowiednich przepisów, które nakładają obowiązek podatkowy tylko na zamieszkałych na terytorium kraju, natomiast zwalnia z tego obowiązku zagranicznych rezydentów. Inne państwa stosują zasadę zamieszkania czyli opodatkowanie jest zależne od miejsca zameldowania.
Większość państw jednak rozwiązuje ten problem w inny sposób. Podpisywane są umowy międzynarodowe zapobiegające podwójnemu opodatkowaniu tych samych dochodów. Zawierane są umowy na podstawie, których jedna ze stron zrzeka się pobierania podatku, lub takie, które uwzględniają wszelkie różnice w przepisach podatkowych.