Podatek dochodowy od osób fizycznych PIT.

Podatek dochodowy od osób fizycznych, w skrócie PIT (Personal Income Tax) jest najpowszechniejszym podatkiem jakim obciążany jest niemalże każdy. Jest to podatek od dochodów osób fizycznych gdzie osoba fizyczna jest definiowana jako „każdy obywatel od narodzin aż do śmierci”. Jest to podatek nakładany na tak zwany czysty dochód czyli całkowite przychody podatnika pomniejszone o koszty ich uzyskania z tym, że nie każdy wydatek może być uznany za koszt. Podstawowe kwestie dotyczące tego podatku regulowane są przez ustawę z dnia 26 lipca 1991 roku, wraz z późniejszymi zmianami. Jest to globalny podatek czyli taki, który jest naliczany niezależnie od źródła z jakiego pochodzą dochody, ważne jest miejsce zamieszkania podatnika. Jednak z tego względu pojawił się problem podwójnego opodatkowania czyli płacenia podatku od dochodów osiągniętych za granicą i w Polsce i w kraju gdzie dochód został osiągnięty.

Teoretycznie na każdego podatnika jest nakładany podatek na takich samych zasadach ale jak to zwykle bywa istnieją odstępstwa od tej reguły. Na nieco zmienionych zasadach mogą rozliczać się małżonkowie oraz spółki cywilne nie posiadające osobowości prawnej. Małżonkowie mogą się rozliczać wspólnie na podstawie tak zwanej sumy małżeńskiej, zaś spółki nie posiadające osobowości prawnej nie rozliczają się jako całość ale każdy z właścicieli rozlicza się osobno. Istnieje także kilka przypadków kiedy obowiązek opodatkowania jest znoszony przez ustawę, na przykład jeśli chodzi o konsulaty  czy przedstawicielstwa dyplomatyczne.

Dochody podlegające opodatkowaniu obliczamy poprzez odjęcie od sumy przychodów kosztów ich uzyskania. Nie wszystkie koszty mogą być odjęte podobnie jak nie wszystkie dochody są wliczane w sumę ogólną. Niektóre określone przez ustawę są rozliczane na podstawie tak zwanego podatku ryczałtowego czyli stałych stawek niezależnych od wielkości przychodów.

Każdy podatnik, z wyjątkiem przedsiębiorców, zobowiązany jest do samodzielnego rozliczenia się z podatku dochodowego do dnia 30 kwietnia roku następnego po roku podatkowym. Rozliczenie następuje po złożeniu prawidłowo wypełnionego druku PIT we właściwym Urzędzie Skarbowym.

Równomierność opodatkowania.

Ostatnią już zasadą którą opiszemy w naszych artykułach jest tak zwana zasada równomierności/sprawiedliwości opodatkowania. Jest ona uważana przez większość ekonomistów za najważniejszą z wszystkich opisanych wcześniej zasad dotyczących kreowania podatków. Zasada ta jasno mówi, że podatek traktowany jest przez obywateli jak opłata dla państwa za ich ochronę. Równomierność tego podatku rozumiana jest jako proporcjonalny obowiązek podatkowy do dochodów jakie uzyskuje jednostka pod opieką państwa. Czyli jaśniej im lepsze państwo stwarza warunki do wzbogacania się tym większe możemy z tego tytuły płacić podatki. Taki idealny podatek to według zasady równomierności podatek liniowy.

Inne podejście do przesłania tej zasady miał J.B. Say, który to rozpatrywał ją bardziej w kwestii moralnej czyli głównie sprawiedliwości rozłożenia ciężaru podatków na jednostki. Mówi on, że lepszym podatkiem jest podatek progresywny, gdyż biedniejsze rodziny nie powinny oddawać takiej samej wielkości podatku gdyż nadmiernie obciąża to ich domowy budżet.

Kolejny słynny ekonomista  J.S. Mill rozumiał tę zasadę zupełnie inaczej ponieważ uważał, że każdy obywatel powinien płacić podatki na takim samym poziomie i tak aby dotkliwie nie odczuwał jego skutków. Podobnie jak Smith uważał on, że opodatkowanie powinno być odpowiednio dostosowane do dochodów każdego obywatela ponieważ jak to tłumaczą 10% podatku nałożonego na człowieka zamożnego i żyjącego w ubóstwie mimo, iż jego wartość procentowa jest taka sama to jednak człowieka ubogiego pozbawi części środków na podstawowe potrzeby życiowe. Dlatego właśnie zasada równomierności opodatkowania ma tak fundamentalne znaczenie. Podatek według nich powinien być pobierany dopiero po przekroczeniu minimalnych dochodów jakie potrzebne są na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Z drugiej strony jednak nie do końca jest to dobra metoda ponieważ jest to nie do końca uczciwe ponieważ nie człowiekowi zamożnemu zależy na tych 10% dochodów równie bardzo jak temu ubogiemu choć ubogi bardziej odczuje ich utratę.

Zasada taniości.

W poprzednich artykułach omówiłem już kilka zasad, których zdaniem ekonomistów powinien się kierować prawodawca podczas tworzenia podatków. Jednak to nie wszystko więc teraz omówimy zasadę taniości podatków. Definicja mówi, że „każdy podatek powinien być tak pomyślany, aby suma, jaką zabiera z kieszeni ludności lub do tych kieszeni nie dopuszcza, w najmniejszym jak tylko można stopniu przekraczała kwotę, jaką podatek ten wnosi do skarbu państwa”. Zatem można powiedzieć, że zasada ta akcentuje konieczność ograniczania kosztów poboru podatku oraz ochronę źródeł podatkowych.

Ogólnie przyjęto, że podatek może być kosztowny na cztery sposoby. Po pierwsze sama procedura poboru może być kosztowna ponieważ może się okazać, że pobieranie takiego podatku wymaga rozbudowanego aparatu skarbowego oraz zatrudnienia wielu urzędników, przez co ich pensje mogą pochłaniać dużą część wpływów z samego podatku. Oszczędzanie na kosztach poboru niesie największe korzyści dla skarbu państwa ponieważ procedury poboru nie pochłaniają wielkich pieniędzy, które i tak podatnicy musieliby zapłacić. Zatem jeśli obetniemy koszty poboru to w praktyce podatki nie zostaną obniżone ale wszyscy zyskamy w ten sposób, że więcej środków zostanie zużyte na wydatki publiczne. Dobrym przykładem na to jak srogie mogą być podatki jest przykład Francji, gdzie to w roku 1598 podatnicy musieli zapłacić 150 mln żeby skarb państwa uzyskał wpływy rzędu 30 mln.

Drugim przykładem są zbyt wysokie podatki, które mogą zniechęcić do działania w pewnych obszarach gospodarki. Z jednej strony wyższe podatki mogą w efekcie ograniczyć wpływy poprzez niwelowanie niektórych źródeł.

Trzecim problemem jest wiele kar i konfiskat, które nakładane są na ludzi rzekomo uchylających się od płacenia podatków, przez co mamy do czynienia z wieloma bankructwami i utratą przez państwo kolejnych źródeł dochodu. Powoduje to utratę zaufania do państwa i systemy podatkowego.

Ostatnim problemem jest zbyt częste „nękanie” obywateli przez poborców podatkowych, co w efekcie obniża ich chęć do obcowania z nim w ogóle.

Funkcje podatków.

Wszystkie podatki mają określoną funkcję w systemie gospodarczym, nie zawsze jednak zamierzoną przez ustawodawcę. Oczywiste jest, że najważniejsza jest tak zwana funkcja dochodowa (fiskalna), która polega na zapewnieniu finansowania środków publicznych. Poza tym podatki mają także funkcje pozafiskalne, takie jak:

- stabilizacyjna rozumiana jako wykorzystanie podatków do zapewnienia niezakłóconego przebiegu procesów gospodarczych poprzez regulowanie przepływu pieniądza i zapewnianie klarowności obrotu pieniądzem,

- alokacyjna, w ramach której podatki oddziałują na strukturę produkcji oraz wytworzonego produktu. Jej kształt jest ustalany między innymi poprzez ustalenie kogo i jak opodatkować, posługując się kryterium klasyfikacji podatków według faz tworzenia i podziału dochodów oraz źródeł pochodzenia, to kto i jak zostanie opodatkowany zależy nie od producenta czy usługodawcy ale od ustawodawcy,

- redystrybucyjna odpowiedzialna za korygowanie podziału dochodów na rynku poprzez regulowanie nadmiernych dochodów poszczególnych podmiotów oraz podnoszenie tych mniejszych.

Aby móc skutecznie prowadzić politykę podatkową należy najpierw dokładnie rozpoznać kierunek i siłę oddziaływania podatków na zachodzące w gospodarce procesy gdyż jest to niezwykle istotne dla tego działania. Nie wiedząc dokładnie jak działa każdy z podatków nie będziemy mogli skutecznie sterować tymi oddziaływaniami i procesami zachodzącymi pomiędzy podatkami, a poszczególnymi podmiotami.

Wśród wyżej wymienionych funkcji tylko jedna jest interpretowana jednoznacznie i chodzi o funkcję dochodową. Funkcje pozafiskalne realizowane są w zależności od poglądów ekonomistów na rolę państwa w gospodarce i to ma znaczący wpływ na pojmowanie cech najmniej złego systemu podatkowego. Przez najmniej zły mamy na myśli system, który najmniej niekorzystnie wpływa na całą gospodarkę oraz wyrządza najmniej szkód w jej funkcjonowaniu. Niestety nie zawsze udaje się tak skonstruować system podatkowy aby jednocześnie skutecznie zapewniał pokrycie wydatków publicznych, a jednocześnie nie zakłócał działania pozostałych sektorów gospodarki.

Przerzucanie podatku.

Przerzucanie podatku najczęściej definiuje się jako „przesunięcie ciężaru opodatkowania na innego podatnika lub grupę podatników na drodze zmiany cen zasobów ekonomicznych”. Tą skomplikowaną definicję postaram się jak najprościej wyjaśnić w dalszej części artykułu. Przerzucalność jest podzielona na przerzucalność w przód i w tył oraz na rzeczywistą i pozorną.

Przerzucalność podatków w przód polega na tym, że podmiot, na który nałożony został podatek, przesuwa go na swoich odbiorców wliczając go w ceny oferowanych dóbr i usług. Chyba najlepszym przykładem jest podatek od towarów i usług czyli VAT, który mimo, iż nakładany jest na producenta i tak jest płacony przez nas przy zakupie.

Przerzucalność podatków wstecz polega na obniżeniu cen płaconych przez podatnika dostawcom oraz płac zatrudnionych pracowników.

Przerzucalność rzeczywista dokonuje się na rynku w wyniku suwerennej decyzji podmiotu, na który nałożony został podatek.

Przerzucalność pozorna objawia się wtedy gry to prawodawca z góry zakłada, że ciężar podatku zostanie przeniesiony na inne podmioty niż te na które został nałożony ponieważ podatek ten jest doliczany do cen.

Odwołując się do jednego z poprzednich artykułów i biorąc pod uwagę powyższe definicje możemy stwierdzić, że to podatki bezpośrednie cechują się przerzucalnością rzeczywistą, a pośrednie pozorną czyli dokładnie odwrotnie niż mówi zazwyczaj literatura przedmiotu. Dodać należy, że zjawisko to (przerzucalność) jest bardzo zmienna i przebiega różnie w zależności od warunków rynkowych. Najczęściej wahania występują jeśli chodzi o podatki bezpośrednie gdzie przerzucanie jest bardzo trudne ale i tak często jest realizowane.

Edwin R.A. Seligman na podstawie swoich wieloletnich badan stwierdza, że zjawisko to jest niezwykle istotne w ranach oddziaływania podatków na rynek. Badacz ustalił wiele warunków od których zależy przerzucanie, podzielił je na dwie grupy:

- warunki ekonomiczne,

- warunki techniczne.

Przerzucalność uzależniona jest w największym stopniu od popytu na dane dobro.