Klasyfikacja podatków 2.

We wcześniejszym artykule omówiona została klasyfikacja podatków. Wyjaśnione zostały dwa zagadnienie, a mianowicie klasyfikacja według przedmiotu opodatkowania oraz faz tworzenia i podziału dochodu. Teraz zajmiemy się podziałem ze względu na źródła pochodzenia, władztwo podatkowe oraz kryterium nominalne źródła.

Podział podatków, ze względu na źródła pochodzenia (kryterium podmiotowe) pozwala na określenie w jakim stopniu poszczególne grupy podmiotowe ponoszą ciężar obowiązku podatkowego. W ten sposób możemy wyróżnić następujące sektory:

- przedsiębiorstwa,

- instytucje finansowe,

- gospodarstwa domowe,

- zagraniczne.

Kryterium władztwa podatkowego wyróżniamy podatki nakładane przez państwo oraz przez władze samorządowe, które w pewnym stopniu mogą wprowadzać i nakładać obowiązki podatkowe ale działające tylko lokalnie czyli na terenie podlegającym administracyjnie pod dany samorząd. Bezpośrednio z tym wiąże się budżetu gromadzącego wpływy budżetowe, które dzieli podatki na:

- państwowe (centralne),

- samorządowe różnych szczebli.

W tym przypadku oba te podziały również są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ państwo nakłada podatek od dochodu osób fizycznych ale jednocześnie część wpływów z tego podatku zasila budżety samorządów terytorialnych.

Biorąc pod uwagę kryterium nominalnego źródła podatku, inaczej kryterium prawne, możemy mówić o opodatkowaniu pośrednim i bezpośrednim. Z podatkiem bezpośrednim mamy do czynienia wtedy gdy opodatkowaniu podlega wprost dochód podatnika lub jego prawa majątkowe więc nominalne źródło dochodów pokrywa się z realnym. Natomiast pośrednie podatki to sytuacja dokładnie odwrotna, dotyczy na przykład podatków od towarów i usług gdzie źródła te są zupełnie inne oraz obciążają one dochód nabywcy.

Podział ten w literaturze przedmiotu niejednokrotnie jest uzasadniany w dość kontrowersyjny sposób, mianowicie opiera się ich podział na tak zwanej przerzucalności podatków i mówi się, że podatki pośrednie są przerzucalne, natomiast bezpośrednie nie są.

Klasyfikacja podatków 1.

Kolejnym ważnym zagadnieniem, którego nie można pominąć jeśli chcemy wyczerpująco przedstawić czym jest podatek jest klasyfikacja podatków. W tym artykule przedstawię to zagadnienie w odniesieniu do przedmiotu opodatkowania oraz faz tworzenia i podziału dochodów.

Przedmiot opodatkowania dopuszcza następujący podział na podatki:

- przychodowe,

- dochodowe,

- majątkowe,

- konsumpcyjne.

Podatki przychodowe pobierane są od przychodów (obrotów) osiąganych przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą i zazwyczaj nie są związane z kosztami jakie podatnik poniósł na uzyskanie tego przychodu. Podatki przychodowe są stosunkowo prosto skonstruowane i łatwe w obliczaniu i poborze. W Polsce najlepszym przykładem są tak zwane podatki zryczałtowane.

Natomiast w przypadku podatków dochodowych podstawę stanowi rzeczywisty dochód osiągnięty przez podatnika. Uzyskanie takiego dochodu następuje poprzez odjęcie od całości przychodów kosztów ich uzyskania. Niestety o ile ten podatek jest najpopularniejszy to obliczenie jego podstawy jest skomplikowane ponieważ należy precyzyjnie określić źródła przychodów oraz jakie kwoty mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu. Wymaga on wiec bardzo sprawnego aparatu podatkowego oraz rozbudowanych przepisów.

Podatki majątkowe naliczane są od majątku podatnika i można je podzielić na dwa typy: podatki uszczuplające majątek, czyli naliczane od jego wartości i pobierane jako jej część oraz podatki nieuszczuplające majątku czyli pobierane od przychodów jakie ten majątek przynosi podatnikowi.

Podatki konsumpcyjne to zaraz po dochodowych najbardziej znaczące fiskalnie podatki. Naliczane są jako dochód wydatkowany i zawarte są w cenach towarów i usług (VAT, akcyza)

Teraz podział ze względu na fazy tworzenia i podziału dochodów. Według tego kryterium wyróżnia się następujące podatki:

- na rynku towarów lub czynników produkcji,

- na rynku nabywców i sprzedawców dóbr i usług,

- od gospodarstw domowych i przedsiębiorstw,

- od osiągania lub przeznaczenia dochodu.

Budowa podatków.

Podatek jest oparty na wielu przepisach prawnych oraz innych uregulowaniach, które określają jego istotę i wymiar. Najważniejsze elementy składające się na ogólną budowę podatku to:

- podmiot podatku,

- przedmiot podatku,

- podstawa podatku,

- stawki podatkowe,

- skale podatkowe,

- ulgi podatkowe,

- zwolnienia podatkowe,

- wyłączenia z podatku.

Jako podmiot podatku określani są podatnicy, płatnicy oraz inkasenci. Podatnikiem jest każda osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka nie posiadająca osobowości prawnej, która ma na sobie obowiązek podatkowy. Płatnikiem natomiast określany jest podmiot, który przez prawo obligowany jest do obliczenia podatku, pobrania go od podatnika i uiszczenia w odpowiednim organie. Inkasent natomiast pobiera od podatnika należne świadczenia i wpłaca je na konto Urzędu Skarbowego.

Przedmiot podatku to wszelkie osiągnięte przez podatnika przychody oraz prawa majątkowe i własnościowe, które podlegają obowiązkowi podatkowemu oraz nie jest w żaden sposób wykluczony z opodatkowania.

Podstawa podatku jest to wyrażony w wartości lub ilości podmiot podatku, czyli na przykład suma uzyskanych dochodów lub ilość praw majątkowych.

Stawka podatkowa to skala, która na podstawie podziału wielkości uzyskanych przychodów przydziela podatnika do określonego progu podatkowego i tym samym określa stawkę podatku. Stawki podatkowe dzielą się na:

- stawki proporcjonalne,

- stawki progresywne,

- stawki regresywne,

- stawki degresywne.

Nie będziemy jednak teraz omawiać poszczególnych typów stawek podatkowych.

Ulgi podatkowe stosowane są w odniesieniu do podstawy opodatkowania. Zastosowanie takiej ulgi polega na obniżeniu podstawy opodatkowania lub obliczonego już podatku w wysokości przyznanej podatnikowi przez ustawodawcę.

Zwolnienia podatkowe to jasno i precyzyjnie wskazane przez ustawodawcę stany faktyczny, prawne lub którzy podatnicy są bezwarunkowo zwolnieni z obowiązku podatkowego.

Wyłączenia z podatku są stosowane przez prawodawcę w sytuacji gdy zaistniał już obowiązek podatkowy, a mimo to podatnik ma zostać z niego zwolniony. Aby z takiego przywileju skorzystać należy spełnić szereg warunków określonych przez prawodawcę.

Pojęcie podatku.

W literaturze podmiotu podatek określany jest jako przymusowe i nieodpłatne świadczenie na rzecz rządu centralnego. Ekonomiści jednak nieco rozszerzają te definicję na swoje potrzeby, zwracając uwagę, że jest to świadczenie:

- bezzwrotne,

- ogólne,

- pobierane również przez inne związki publicznoprawne,

- ściśle regulowane aktami prawnymi,

- służące zasilaniu kas publicznych.

Biorąc pod uwagę powyższe cechy, ekonomiści podają definicję, że “podatek zdefiniować można jako: świadczenie pieniężne o charakterze przymusowym bezzwrotnym, nieodpłatnym i ogólnym, pobierane przez państwo lub inny związek publicznoprawny (np. samorząd terytorialny) na podstawie przepisów prawa, określających warunki, wysokość i terminy płatności tych świadczeń; celem poboru podatków jest pokrycie wydatków publicznych.”

Podatek ma trzy aspekty: ustrojowy, ekonomiczny i prawny. Pomimo, iż są one ze sobą nierozerwalnie związane to celowo są rozdzielane, ponieważ ich ważność odnośnie podatków jest różna.

Aspekt ustrojowy odpowiada na pytanie jak powinny być regulowane podstawowe kwestie dotyczące podatków. Ponieważ nie wystarczy, do nakładania podatków, już sam fakt suwerenności państwa, każdy podatek powinien być ściśle określony i uzasadniony w wydatkach publicznych. Z tego powodu coraz częściej uważa się, że kwestia ta powinna być regulowana bezpośrednio w konstytucji i tak też jest w większości państw. Podstawowe zasady jakie zawarte są w konstytucji i odnoszą, a przynajmniej powinny odnosić się do podatków to: niedziałanie prawa wstecz, zaufanie do prawa, zgodność z prawem i równość wobec niego.

Aspekt ekonomiczny określa ogólną konstrukcję podatku. Ponieważ każdy nowo wprowadzony podatek, lub większe zmiany w dotychczas obowiązujących powoduje szerokie zmiany alokacji zasobów w gospodarce należy tak rozplanować zmiany podatkowe aby pomimo zaspokajania wszystkich potrzeb budżetowych nie zachwiać tej delikatnej równowagi. Skutkiem nadmiernych obciążeń fiskalnych może być osłabienie opłacalności poszczególnych typów działalności i tym samym doprowadzenie do stagnacji gospodarczej.

Aspekt prawny wskazuje na istnienie stałych cech podatku jak przymusowość, nieekwiwalentność, pieniężny charakter świadczenia, powszechność i bezzwrotność. Właśnie te cechy odróżniają podatki od innych danin publicznych.

Problem podwójnego opodatkowania.

Problem podwójnego opodatkowania polega na tym, że ten sam dochód lub majątek należący do jednego podatnika jest opodatkowywany dwukrotnie. Może to mieć charakter krajowy lub międzynarodowy. Z podwójnym opodatkowaniem w tym samym kraju mamy do czynienia kiedy na przykład osoba prawna po opodatkowaniu swojego dochodu rozdziela go między akcjonariuszy, a ci także muszą zapłacić podatek dochodowy. W sytuacji kiedy podatnik wypracował dochód w innym kraju i dodatkowo występuje kolizja przepisów podatkowych pomiędzy tymi państwami, wówczas mamy także do czynienia z tym zagadnieniem. Dzieje się tak ponieważ podatnik spełnia wymogi dotyczące obowiązku podatkowego w obu tych państwach i co za tym idzie musi zapłacić podatek od tych samych dochodów w każdym z nich.
Przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że każde państwo opodatkowuje dochody jeśli podatnik przebywa czasowo na jego terytorium lub tu zamieszkuje. Z drugiej strony podatek należny jest niezależnie od tego gdzie znajduje się źródło dochodów.
Problem ten dotyczy zarówno przedsiębiorców i osób fizycznych, jak również samych państw gdzie zjawisko to występuje. Dla przedsiębiorców stanowi to podwyższenie kosztów prowadzenia działalności, a w danym kraju ogranicza swobodę przepływu kapitału. Jest to więc zjawisko bardzo niekorzystne.
Podwójne opodatkowanie dotyczy najczęściej podatków od dochodów. Państwa starają się ograniczać to zjawisko na przykład poprzez wprowadzanie odpowiednich przepisów, które nakładają obowiązek podatkowy tylko na zamieszkałych na terytorium kraju, natomiast zwalnia z tego obowiązku zagranicznych rezydentów. Inne państwa stosują zasadę zamieszkania czyli opodatkowanie jest zależne od miejsca zameldowania.
Większość państw jednak rozwiązuje ten problem w inny sposób. Podpisywane są umowy międzynarodowe zapobiegające podwójnemu opodatkowaniu tych samych dochodów. Zawierane są umowy na podstawie, których jedna ze stron zrzeka się pobierania podatku, lub takie, które uwzględniają wszelkie różnice w przepisach podatkowych.